17 Νοεμβρίου 2012

ΔΩΡΕΑ ΜΥΕΛΟΥ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ: ΜΙΑ ΑΠΟΦΑΣΗ ΖΩΗΣ!


Τί είναι ο μυελός των οστών;

Ο μυελός των οστών είναι ο ρευστός ιστός που βρίσκεται μέσα στα οστά και περιέχει αρχέγονα αιμοποιητικά κύτταρα, δηλαδή τις πρόδρομες μορφές των ερυθρών αιμοσφαιρίων, των λευκών αιμοσφαιρίων και των αιμοπεταλίων που κυκλοφορούν στο αίμα.

Αρχέγονα αιμοποιητικά κύτταρα υπάρχουν σε μικρό ποσοστό και στο αίμα, ενώ αρκετά μεγάλος αριθμός τους ανευρίσκεται και στο αίμα του ομφάλιου λώρου.

Θα πρέπει να γίνει κατανοητό ότι ο μυελός των οστών δεν έχει σχέση με τον νωτιαίο μυελό, ο οποίος βρίσκεται στο νωτιαίο σωλήνα της σπονδυλικής στήλης και αποτελεί ιστό του νευρικού συστήματος, σχετίζεται δε με νευρικές λειτουργίες και όχι με αιμοποίηση.

Μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων

Σε περίπτωση που ο μυελός των οστών δεν επαρκεί, έχει καταστραφεί ή διηθηθεί από κακοήθη κύτταρα, εκδηλώνονται σοβαρότατα αιματολογικά νοσήματα, όπως λευχαιμία, μυελική απλασία κ.ά. Η αντιμετώπιση των νοσημάτων αυτών επιχειρείται με διάφορα φαρμακευτικά σχήματα, αλλά πολλές φορές μόνη θεραπεία είναι η μεταμόσχευση, δηλαδή η αντικατάσταση του πάσχοντος μυελού με μυελό που θα του δημιουργηθεί αν του μεταμοσχευθούν αρχέγονα αιμοποιητικά κύτταρα από έναν, συμβατό με αυτόν, υγιή δότη. Για τη μεταμόσχευση μπορεί να χρησιμοποιηθούν είτε μυελός των οστών του δότη είτε κύτταρα από το περιφερικό του αίμα. Το προϊόν της συλλογής υφίσταται επεξεργασία και τελικά το μόσχευμα των αιμοποιητικών κυττάρων χορηγείται στον ασθενή με ενδοφλέβια έγχυση ( σαν μετάγγιση αίματος).

Στην περίπτωση χρησιμοποίησης μονάδων ομφαλοπλακουντιακού αίματος, αυτές έχουν συλλεγεί από τον ομφάλιο λώρο νεογέννητων και, μετά την επεξεργασία που έχουν υποστεί, φυλάσσονται καταψυγμένες στις ειδικές «τράπεζες προς δημόσια χρήση», ώστε να χορηγηθούν και πάλι με ενδοφλέβια έγχυση στους ασθενείς για τους οποίους είναι κατάλληλες.


Κατάλληλος δότης αιμοποιητικών κυττάρων

Προκειμένου η μεταμόσχευση να έχει επιτυχία, είναι απολύτως απαραίτητο ο δότης και ο λήπτης να παρουσιάζουν ιστική συμβατότητα, δηλαδή ομοιότητα ως προς τα ειδικά μόρια (αντιγόνα του συστήματος HLA) που εκφράζουν πάνω στα κύτταρά τους. Τα HLA αντιγόνα, τα οποία είναι διαφορετικά σε κάθε άτομο και καθορίζουν την «Ιστική Ταυτότητά» του, προσδιορίζονται σε ειδικά εργαστήρια ιστοσυμβατότητας σε δείγμα αίματος και η σύγκριση της «Ιστικής Ταυτότητας» δύο ατόμων έχει ως αποτέλεσμα την εκτίμηση της ομοιότητας-συμβατότητας μεταξύ τους.

 Χαρακτηριστικό του  HLA είναι ο τεράστιος πολυμορφισμός του. Αν, με βάση το σύστημα ΑΒΟ, τα άτομα κατατάσσονται σε 4 ομάδες αίματος (Α,Β,ΑΒ,0), μια κατάταξη με βάση το HLA θα οδηγούσε σε τεράστιο αριθμό «ομάδων», γεγονός που κάνει κατανοητό ότι η πιθανότητα HLA-ομοιότητας δυο τυχαίων ατόμων είναι εξαιρετικά μικρή.


Πώς θα βρεθεί συμβατός δότης για έναν ασθενή;

Επειδή τα αντιγόνα HLA κληρονομούνται από τους γονείς, η πρώτη αναζήτηση κατάλληλου δότη για έναν ασθενή, γίνεται μέσα στην οικογένειά του. Η αναζήτηση αυτή θα δώσει το ποθητό αποτέλεσμα για το 1/3 μόνο των ασθενών. Για τους υπόλοιπους, θα πρέπει να ανζητηθεί μη συγγενής δότης ανάμεσα σε εθελοντές που έχουν εκφράσει την επιθυμία να δωρίσουν αιμοποιητικά κύτταρα για οποιονδήποτε ασθενή έχει ανάγκη.

Για τον εντοπισμό κατάλληλων (αν όχι όμοιων, που είναι απίθανο, τουλάχιστον αποδεκτά συμβατών) μη συγγενών δοτών, απαιτείται η ύπαρξη μεγάλου αριθμού δοτών.


Καταγραφή εθελοντών δοτών αιμοποιητικών κυττάρων-«Δεξαμενές» δοτών

   Η καταγραφή εθελοντών δοτών ξεκίνησε τη δεκαετία του ΄70 στην Ολλανδία, στις ΗΠΑ και την Μεγάλη Βρετανία. Σε κάθε κράτος, οι καταγραφόμενοι εθελοντές συγκεντρώνονται σ’ ένα κεντρικό αρχείο που αποτελεί την Εθνική «Δεξαμενή» της χώρας. Σήμερα υπάρχουν 58 «Δεξαμενές» δοτών σε 43 χώρες και 39 «Τράπεζες» φύλαξης μονάδων ομφαλοπλακουντιακού αίματος σε 21 χώρες. Τα στοιχεία δοτών και μονάδων συγκεντρώνονται σ’ ένα Διεθνές Αρχείο, το οποίο έχει, σήμερα, καταγεγραμμένους περισσότερους από 30.000.000 εθελοντές (συμπεριλαμβανομένων 250.000 περίπου μονάδων ομφαλοπλακουντιακού αίματος). Όλες οι συνεργαζόμενες εθνικές «Δεξαμενές» έχουν πρόσβαση στο Διεθνές Αρχείο.

Η πραγματοποίηση των μεταμοσχεύσεων είναι αποτέλεσμα μιας πολύπλοκης διαδικασίας, η οποία διεκπεραιώνεται μέσα σ’ ένα διεθνώς οργανωμένο σύστημα. Στο σύστημα αυτό συνεργάζονται τα Αιματολογικά-Μεταμοσχευτικά Κέντρα που πραγματοποιούν τις μεταμοσχεύσεις, τα «Κέντρα Δοτών» που στρατολογούν τους εθελοντές, ελέγχουν τον ιστικό τύπο τους και διατηρούν εμπιστευτικά αρχεία γι’ αυτούς και οι «Δεξαμενές Εθελοντών Δοτών Αιμοποιητικών Κυττάρων» που συντονίζουν τη διαδικασία αναζήτησης, διατηρώντας αρχεία με τους ιστικούς τύπους των εθελοντών, προκειμένου να συγκρίνονται με τους ιστικούς τύπους των ασθενών για τους οποίους αναζητείται δότης.

Στην όλη προσπάθεια ακολουθούνται κανόνες που καθορίζονται από Διεθνή Ένωση, την WMDA.


Τι γίνεται στην Ελλάδα;

   Ελληνικά μεταμοσχευτικά κέντρα, που έχουν διεθνή άδεια λειτουργίας για πραγματοποίηση μη συγγενικών μεταμοσχεύσεων μυελού των οστών, λειτουργούν στα νοσοκομεία «Ο Ευαγγελισμός» και «Η Αγία Σοφία» στην Αθήνα, στο Νοσοκομείο «Γ. Παπανικολάου» στη Θεσσαλονίκη και στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Πατρών στο Ρίο.

Από τη δεκαετία του ΄80, λειτούργησαν δύο «Δεξαμενές» δοτών, μία στην Αθήνα και μια στη Θεσσαλονίκη, στις οποίες αναφέρονταν οι εθελοντές που στρατολογούνται και τυποποιούνται σε 5 Κέντρα Δοτών. Από το τέλος του 2002, λειτουργεί μια κεντρική «Δεξαμενή» στον Εθνικό Οργανισμό Μεταμοσχεύσεων (ΕΟΜ), ο οποίος συντονίζει όλες τις μεταμοσχεύσεις στη χώρα μας.

   Οι καταχωρημένοι Έλληνες εθελοντές, στις 31/12/2006, ήταν 19.553, αριθμός που είναι εξαιρετικά μικρός αν αναλογισθεί κανείς τον συνεχόμενο αριθμό των ασθενών που χρειάζονται μεταμόσχευση. Τα τελευταία χρόνια η κατάσταση ευτυχώς αλλάζει προς το καλύτερο ωστόσο ακόμη σε μεγάλο ποσοστό των ασθενών που έχουν μεταμοσχευθεί,οι δότες προέρχονταν από»Δεξαμενές» του Εξωτερικού. Σημαντικό είναι να αναφερθεί ότι η αναζήτηση αιμοδοτών ανάμεσα σε άτομα με κοινή καταγωγή είναι αποτελεσματικότερη λόγω γενετικών ομοιοτήτων.

Επομένως είναι επιτακτική η ανάγκη αύξησης των Ελλήνων δοτών προς όφελος Ελλήνων ασθενών, αλλά και για την ουσιαστικότερη συμμετοχή της χώρας μας στη διεθνή προσπάθεια.


Ποιος μπορεί να γίνει δωρητής μυελού οστών;

Εθελοντής δότης αιμοποιητικών κυττάρων μπορεί να γίνει οποιοσδήποτε έχει ξεπεράσει το 18 έτος της ηλικίας του και δεν είναι μεγαλύτερος από 50 χρόνων, δεν έχει ιστορικό μεταδοτικών νοσημάτων, νεοπλασιών ή καρδιοπαθειών (παρόμοιες προϋποθέσεις με αυτές της εθελοντικής αιμοδοσίας ), με την παρακάτω διαδικασία:

  • Ενημερώνεται προφορικά και με έντυπο υλικό για όλες τις πλευρές της δωρεάς των οστών, με ιδιαίτερη βαρύτητα στη έννοια του εθελοντισμού,της δωρεάς προς οποιονδήποτε έχει ανάγκη, της ανωνυμίας και της ελευθερίας του δότη για οποιαδήποτε απόφαση σχετικά με την τελική δωρεά του μυελού του.
  • Συμπληρώνει ένα έντυπο με ιατρικές πληροφορίες, από τις οποίες κρίνεται η καταλληλότητά του να συμπεριληφθεί στους εθελοντές και τα προσωπικά στοιχεία (ονοματεπώνυμο, διεύθυνση, τηλέφωνα κ.ά), τα οποία παραμένουν αυστηρά εμπιστευτικά.
  • Υπογράφει το έντυπο εκφράζοντας την επιθυμία του να περιληφθεί στους εθελοντές χωρίς αυτό να σημαίνει δέσμευσή του για τη συμμετοχή του στα επόμενα βήματα της διαδικασίας, εάν βρεθεί συμβατός με κάποιον ασθενή.
  • Λαμβάνεται λήψη σιέλου (σάλιου) με μπατονέτα ή μπορεί να γίνει και με λήψη μικρής ποσότητας αίματος (15ml περίπου), προκειμένου να καθορισθεί ο ιστικός του τύπος (HLA) για να μπορεί να συγκριθεί μ’ εκείνους των ασθενών.
  • Τα HLA αντιγόνα του εθελοντή δότη καταγράφονται στο αρχείο του Κέντρου Δοτών και το Εθνικό Αρχείο Δοτών του ΕΟΜ, από τον οποίο και αναφέρονται στο Διεθνές Αρχείο. Αντίθετα, τα προσωπικά του στοιχεία παραμένουν τοπικά και δεν γίνονται γνωστά σε κανέναν εκτός του προσωπικού του Κέντρου, όπου στρατολογήθηκε ο εθελοντής και της Εθνικής «Δεξαμενής», εάν ο ίδιος έχει συγκατατεθεί γι’ αυτό.
  • Ο εθελοντής δότης μπορεί να παραμείνει στο αρχείο ως τα 55-60 του χρόνια. Έχει το δικαίωμα να ζητήσει τη διαγραφή του οποιαδήποτε στιγμή, αλλά και την υποχρέωση να ενημερώνει για τυχόν αλλαγές στην υγεία του ή στα προσωπικά του στοιχεία.
  • Με τα σημερινά δεδομένα (αριθμό εθελοντών και ασθενών που χρειάζονται δότη ετησίως), 1 στους 15.000 εθελοντές θα κληθεί να δώσει τελικά μυελό για ασθενή.


Τί θα συμβεί αν ένας εθελοντής βρεθεί συμβατός με έναν ασθενή;

   Εάν ένας εθελοντής βρεθεί αρχικά συμβατός με έναν ασθενή και εξακολουθεί να επιθυμεί τη δωρεά, γίνονται συμπληρωματικές εξετάσεις επιβεβαίωσης της συμβατότητας και, στη συνέχεια, υποβάλλεται σε check-up για να επιβεβαιωθεί η καλή κατάσταση της υγείας του.

   Σε όλες τις φάσεις της διαδικασίας μέχρι την τελική συγκατάθεση για τη μεταμόσχευση, ο εθελοντής μπορεί να ανακαλέσει την απόφασή του για τη δωρεά, εάν αισθανθεί ότι δεν είναι έτοιμος γι’ αυτή. Εν τούτοις, είναι εξαιρετικά σημαντικό ο δότης να είναι συνειδητοποιημένος και απολύτως βέβαιος για την απόφασή του. Άτομα που έχουν αμφιβολίες ή εγγράφονται κάτω από συναισθηματική ή άλλη πίεση, χωρίς να είναι σίγουρα αν θέλουν πραγματικά να προχωρήσουν, θα πρέπει να κατανοήσουν ότι δίνουν ψεύτικες ελπίδες στους ασθενείς.


Πώς γίνεται η λήψη του μοσχεύματος;

   Η λήψη του μοσχεύματος από τον δότη γίνεται στο πλησιέστερο Μεταμοσχευτικό Κέντρο της περιοχής του και μεταφέρεται στο κέντρο που θα μεταμοσχευθεί ο λήπτης.

  • Εάν χρησιμοποιηθούν κύτταρα περιφερικού αίματος, τότε στο δότη χορηγούνται ειδικοί «αυξητικοί» παράγοντες που έχουν ως αποτέλεσμα την αύξηση των προγονικών αιμοποιητικών κυττάρων και λίγες μέρες αργότερα γίνεται η λήψη των κυττάρων με τρόπο παρόμοιο με αυτόν της αιμοδοσίας (κυτταροαφαίρεση). Η μέθοδος αυτή είναι η πλέον συχνή , είναι ανώδυνη και ακίνδυνη.
  • Σε σπανιότερες περιπτώσεις, αν η πηγή των προγονικών αιμοποιητικών κυττάρων που θα χρησιμοποιηθούν για έναν ασθενή είναι ο μυελός των οστών, τότε η λήψη τους γίνεται στο χειρουργείο από ειδικούς Αιματολόγους, με παρακέντηση στα οστά της λεκάνης, κάτω από γενική ή ραχιαία αναισθησία. Το ποσό του μυελού που συλλέγεται, αποτελεί το 5% περίπου του συνόλου του μυελού του δότη και αναγεννάται γρήγορα, χωρίς να επηρεάζεται η γενικότερη κατάστασή του. Ο δότης επιστρέφει στο σπίτι του την επομένη της λήψης και το μόνο σύμπτωμα που παρουσιάζει είναι ένας ελαφρός πόνος στο σημείο της παρακέντησης.
   Σε σπάνιες περιπτώσεις (ανεπαρκής εμφύτευση του μοσχεύματος), μπορεί να του ζητηθεί η λήψη επιπλέον ποσότητας κυττάρων (μυελού ή περιφερικού αίματος) για τον ίδιο ασθενή.

Λίγους μήνες μετά την δωρεά του, ο δότης μπορεί, αν το επιθυμεί, να επανέλθει στο αρχείο των εθελοντών. 

Η δωρεά είναι ανώνυμη

   Η δωρεά προγονικών αιμοποιητικών κυττάρων είναι ανώνυμη. Ο δότης ενημερώνεται μόνο για το φύλο, την ηλικία και τη χώρα προέλευσης του ασθενούς για τον οποίο θα δώσει μόσχευμα, ενώ και ο ασθενής γνωρίζει μόνο τα αντίστοιχα στοιχεία για τον δότη του. Εντούτοις, ο δότης μπορεί να ενημερώνεται για την εξέλιξη της πορείας του ασθενούς, αλλά απαγορεύεται αυστηρά, η αποκάλυψη οποιουδήποτε στοιχείου για την ταυτότητα του ενός ή του άλλου. Μετά μερικούς μήνες και ανάλογα με τους κανόνες που ισχύουν σε κάθε χώρα, μπορεί να επιτραπεί η ανταλλαγή ανώνυμης αλληλογραφίας μεταξύ τους και, στη συνέχεια, και αφού έχει περάσει χρονικό διάστημα μεγαλύτερο του έτους και το επιθυμούν και οι δύο, να επιτραπεί η ανταλλαγή στοιχείων που αποκαλύπτουν την ταυτότητά τους. Ευνόητο είναι ότι σε καμία περίπτωση δεν επιτρέπεται οποιαδήποτε οικονομική προσφορά από τον ασθενή προς τον δότη. Σημειώνεται ότι κάθε οικονομική επιβάρυνση του δότη (μετακινήσεις, απώλειες ημερομισθίων κ.λ.π.) καλύπτονται από τον ασφαλιστικό φορέα του ασθενούς χωρίς οποιαδήποτε συμμετοχή του ιδίου.


Πού μπορώ να γίνω δότης στο Νομό Ηρακλείου;
Προκειμένου κάποιος να δηλώσει την επιθυμία του να συμπεριληφθεί στο Εθνικό Μητρώο Εθελοντών Δοτών Μυελού των Οστών, δεν έχει παρά να έρθει στις αιμοδοσίες που διοργανώνει ο Αιματοκρήτης η δειγματοληψία σιέλου γίνεται λα παράλληλα στις αιμοδοσίες που διοργανώνονται ενώ τα δείγματα αποστέλλονται στο ΚΕΔΜΟΠ για τις περαιτέρω διαδικασίες. Πρακτικά,  κάθε εθελοντής αιμοδότης μπορεί να γίνει και δωρητής μυελού των οστών.

Παρόμοιες δράσεις αναπτύσσονται σε πολλές πόλεις της χώρας. Επίσης κάποιος μπορεί να επισκεφτεί μια μονάδα αιμοδοσίας, όπου συνήθως μπορεί να υπογράψει την δήλωση δωρεάς και να δώσει δείγμα αίματος ή σίελου.

Με τη διαδικασία αυτή ο ιστικός του τύπος θα καταχωρηθεί στο Εθνικό Μητρώο και στην Διεθνή Δεξαμενή BMDW και θα ελέγχεται η συμβατότητά του με κάθε Έλληνα ή ξένο ασθενή που χρειάζεται μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων.

Η δήλωση εθελοντικής δωρεάς πρέπει να γίνεται μετά από ενημέρωση σχετικά με τη διαδικασία, σοβαρή σκέψη και συνειδητή απόφαση.

Είναι όμως μια πολύ σημαντική πράξη αγάπης, που μπορεί να σώσει πραγματικά μια ζωή!



Ιούλιος 2018: Αιμοδοσίες&Δειγματοληψίες Σιέλου για Δωρεά Μυελού οστών σε Βαγιωνιά και Αυγενική!

Κυριακή 15 Ιουλίου 10:00-13:00 Εθελοντική Αιμοδοσία&Δειγματοληψία Σιέλου για Δωρεά Μυελού Οστών*στην Βαγιωνιά (στον χώρο και σε συνερ...